Thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030 mới được Chính phủ phê duyệt, ngành văn hóa háo hức “ra quân”, với nhiều động lực và khí thế mới.
Mục tiêu chiến lược đề ra khá thách thức, trong đó về mặt doanh thu, đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm, đóng góp 7% GDP (GDP đạt khoảng 780-800 tỷ USD). Trong khi hiện nay, công nghiệp văn hóa đang đóng góp gần 4% GDP cả nước.
Nhìn vào danh sách 10 ngành công nghiệp văn hóa chủ chốt, có thể thấy, tất cả các ngành điện ảnh; mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm; nghệ thuật biểu diễn; phần mềm và trò chơi giải trí; quảng cáo; thủ công mỹ nghệ; du lịch văn hóa; thiết kế sáng tạo; truyền hình-phát thanh; xuất bản, đều đang có sự dịch chuyển thú vị theo quy luật thế giới. Đó là: Mỗi ngành đều đang trong quá trình số hóa mạnh mẽ, và đang sử dụng hiệu quả không gian mạng để phát triển.
Mạng xã hội trở thành “mặt trận” sản xuất – phân phối quan trọng tất cả các nội dung giải trí, văn hóa và truyền thông. Do đó, việc sử dụng mạng xã hội cũng cần được đưa vào quỹ đạo phát triển bài bản, để trở thành động lực tăng trưởng mới cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam khi được định hướng đúng.
Đây cũng là định hướng đã được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch xác định sau khi sáp nhập, khi coi “Văn hóa là nền tảng – Thông tin là mạch dẫn – Thể thao là sức mạnh – Du lịch là nhịp cầu kết nối”.
Thông tin chính là mạch dẫn để đưa văn hóa và tin tức đến với người dân. Hiện nay, thông tin được truyền tải chủ yếu trên mạng và qua các nền tảng mạng xã hội. Theo báo cáo Digital Việt Nam 2024 của Datareportal và Wearesocial, thì có tới trên 63% người Việt theo dõi tin tức, và tới 75,4% người dân theo dõi các chương trình giải trí trên mạng xã hội.
Trong mấy năm gần đây, ngành giải trí nói riêng và công nghiệp văn hóa nói chung của nước nhà đang có sự bùng nổi mạnh mẽ trên không gian mạng, đáp ứng hiệu quả nhu cầu người xem, nhất là giới trẻ. Điển hình từ những cuộc thi như Rap Việt, các game show đình đám như Hai ngày một đêm, Chị đẹp đạp gió rẽ sóng, Anh trai say Hi, hay gần nhất là Gia đình Haha…, đều có lượng người tiếp cận khổng lồ trên các nền tảng mạng xã hội. Các đơn vị sản xuất chương trình giải trí hiện nay không còn xác định tiêu chí “digital first” (ưu tiên sản phẩm số trước) mà đã chuyển sang “social first” (dành cho mạng xã hội trước). Các game show đình đám nói trên, thường được phát đầu tiên trên ứng dụng OTT để thu phí, sau đó mới là bản biên tập gọn trên truyền hình, còn phiên bản đầy đủ hoặc các trích đoạn đặc sắc được tiếp tục đưa lên nền tảng mạng xã hội. Mỗi nền tảng đều có thể giúp nhà sản xuất và phát hành kiếm được nguồn thu quảng cáo riêng, góp phần bù đắp chi phí sản xuất và tạo thêm nguồn doanh thu mới.
Trong năm qua, các sự kiện kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam (A50), thống nhất đất nước và 80 năm Quốc khánh (A80) cũng tạo nên những làn sóng bùng nổ mạnh mẽ về hiệu ứng lan tỏa trên không gian mạng. Trong đó, những sự kiện giải trí như các đại nhạc hội V Concert – Rạng rỡ Việt Nam và V Fest – Thanh xuân rực rỡ đạt đến hàng tỷ lượt tương tác trên các nền tảng mạng xã hội, góp phần lan tỏa những “thước phim sống” về niềm tự hào dân tộc, đồng thời cũng là những bài học quý giá về việc phân phối nội dung giải trí trên mạng.
Trong dòng chảy này, các đơn vị báo chí cũng có sự chuyển mình mạnh mẽ. Các báo, đài đều tập trung phản ánh đầy đủ các thông tin, hình ảnh về sự kiện A50, A80 trên các nền tảng mạng xã hội, góp phần phục vụ công chúng tốt hơn. Với báo Văn hóa, trong dịp A80 cũng đã có bước phát triển đặc biệt trên nền tảng mạng xã hội. Với sự hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ của Công ty Cổ phần Công nghệ và Truyền thông Đa phương tiện 5G, báo đã tổ chức những buổi phát hình trực tuyến (livestream) tường thuật các buổi hợp luyện, sơ duyệt, tổng duyệt và lễ diễu binh, diễu hành sáng ngày 2/9/2025, hay các sự kiện, không khí bên lề; mỗi phiên livestream đều thu hút lượng người xem đông đảo. Đây cũng sẽ là định hướng mà báo Văn hóa đang triển khai trong thời gian tới.
“Việc hợp tác với một đơn vị công nghệ trong việc phân phối nội dung trên không gian mạng sẽ giúp các cơ quan báo chí bảo vệ được bản quyền nội dung, tránh được các vi phạm mà nền tảng quy định và quan trọng hơn là giúp nội dung báo chí lan tỏa được đến nhiều khán giả, công chúng hơn; đồng thời còn giúp báo, đài tạo thêm nguồn thu quảng cáo từ các nền tảng”, ông Nguyễn Văn Long, Tổng giám đốc Công ty 5G, cho biết. Trong dịp A80, công ty 5G đã phối hợp cùng gần 30 cơ quan báo, đài thực hiện truyền thông trên các nền tảng mạng xã hội, đạt được sự bùng nổ về lượt người xem.
Các chuyên gia đều nhận định, mạng xã hội đã trở thành “siêu kênh” giúp lan tỏa các sản phẩm văn hóa, không chỉ tin tức báo chí, mà còn là nơi để các sản phẩm âm nhạc, phim ảnh, văn học, trò chơi, giáo dục… đến với người xem nhanh chóng, dễ dàng. Chỉ cần ngồi ở nhà, với chiếc điện thoại thông minh trên tay hay bật TV thông minh, bạn đã có thể thưởng thức hầu hết các nhu cầu giải trí.
Do đó, Bộ VH-TT-DL cũng rất đề cao việc truyền thông và phát triển giải trí trên các nền tảng mạng xã hội, ghi nhận và ủng hộ những nhà sáng tạo nội dung lan tỏa thông tin tích cực. Với nền tảng phát sóng xuyên biên giới, các nội dung đặc sắc của Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận thị trường quốc tế, với chi phí rất thấp. Đồng thời, ngành văn hóa và các đơn vị có thể dùng các công cụ thống kê của các nền tảng để hiểu rõ thói quen, hành vi của khán giả, nhằm định hướng phát triển sản phẩm văn hóa phù hợp, tối ưu hóa giá trị.
Tất nhiên, để sử dụng hiệu quả mạng xã hội, ngành văn hóa cũng đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết, là nhu cầu khán giả hiện nay đã thay đổi, nên nội dung trên không gian mạng sẽ phân mảnh và có sự cạnh tranh khốc liệt. Nhiều mảng tin tức và giải trí quan trọng nhưng ít được khán giả quan tâm sẽ cần được ngành tập trung hỗ trợ nhiều hơn.
Ngoài ra, các nguy cơ như nội dung độc hại, vi phạm bản quyền, tin giả, sản phẩm “rác” luôn hiện hữu. Để khắc phục tình trạng này, ngành văn hóa đang phối hợp với các nền tảng trong việc loại bỏ các nội dung độc hại; nâng cao đạo đức, chuẩn mực nghề nghiệp với đội ngũ sáng tạo nội dung; đồng thời tăng cường đào tạo, phát triển nguồn nhân lực.
Việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Báo chí sửa đổi cũng là một cơ hội để các cơ quan báo chí sử dụng hiệu quả nền tảng mạng xã hội hơn nữa. Theo ông Nguyễn Văn Long, TGĐ Công ty 5G: “Quy định kênh nội dung của cơ quan báo chí trên mạng xã hội là sản phẩm báo chí chính là cơ sở giúp các báo, đài nâng cao năng lực sản xuất nội dung trên các kênh social, giúp tiếp cận nhiều bạn đọc, tăng hiệu quả một cách chính thống, như nền tảng web đã thực hiện trong 20 năm qua”.
Để các nội dung trên không gian mạng xã hội ngày càng phát triển theo Chiến lược phát triển Công nghiệp văn hóa, chắc chắn cần sự chung tay của tất cả các bên liên quan. Từ góc độ nhà nước và ngành VH-TT-DL, sẽ cần hoàn thiện hơn nữa khung pháp lý cho kinh tế sáng tạo và tăng cường quản lý nội dung xấu độc nhưng không làm nghẽn sáng tạo. Với các đơn vị sản xuất nội dung – truyền thông, sẽ cần đầu tư nghiêm túc vào đội ngũ sáng tạo và dữ liệu; xây dựng mô hình sản xuất xuyên nền tảng (multi-platform); đồng thời hợp tác với nghệ sĩ, KOL, KOC để phát triển thêm nhiều nội dung dựa trên tiêu chuẩn minh bạch.
Định hướng thay đổi cũng sẽ yêu cầu mỗi nhà sáng tạo nội dung, trong đó có cả các nghệ sĩ, người nổi tiếng, nhà báo cần biết cách xây dựng phong cách cá nhân, giá trị thương hiệu trên không gian mạng. Mỗi sản phẩm làm ra đều phải nâng cao kỹ năng kể chuyện, quay dựng, biên tập theo hướng tiếp cận khán giả trên đa nền tảng. Đồng thời, vấn đề tôn trọng bản quyền, tăng cường tính xác thực và tri thức, ý nghĩa giáo dục, đều cần được nâng cao.
Bên cạnh đó, việc đào tạo cũng rất cần được đầu tư, như đào tạo về nội dung số, truyền thông sáng tạo cho toàn bộ những người làm công tác văn hóa, giải trí.
Với định hướng của Chính phủ và quyết tâm của toàn ngành, hy vọng rằng mạng xã hội sẽ phát triển lành mạnh, hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, cụ thể trong việc đưa các sản phẩm văn hóa, giải trí đặc sắc và ý nghĩa đến với khán giả trong và ngoài nước, nâng cao giá trị kinh tế toàn ngành. Đồng thời, sẽ hình thành thị trường sáng tạo nội dung chuyên nghiệp, minh bạch, góp phần xây dựng thương hiệu quốc gia qua “sức mạnh mềm số” và tạo được nhiều việc làm chất lượng cao trong kinh tế sáng tạo.
Nội dung trên mạng xã hội không chỉ là sản phẩm giải trí, mà là thành phần cốt lõi của ngành công nghiệp văn hóa mới. Và khi đã được định hướng, đầu tư và quản trị tốt, nó sẽ trở thành nguồn lực quan trọng để hiện thực hóa Chiến lược phát triển Công nghiệp văn hóa mà Chính phủ đã phê duyệt./.
“Bài viết của Anh Lê Tiên Long – Trưởng phòng Truyền thông công ty 5G đăng trên báo Văn hóa số Xuân Bính Ngọ 2026”
